Təzə Çəkilmiş Azı Dişi Yerinə Ani İmplant: Uğurlu Nəticə üçün 5 Konsepsiya

Azı dişi çəkildikdən sonra implantı nə vaxt yerləşdirmək lazımdır — həmin gün, yoxsa bir neçə ay gözlədikdən sonra? Bu, gündəlik praktikada ən çox müzakirə olunan suallardan biridir və hər iki yanaşmanın elmi əsası var.

Pasiyentin qarşısında adətən iki variant durur:

1. Mərhələli yanaşma: diş çəkilir, alveol yatağı qorunur (ridge preservation), 3–4 ay gözlənilir, implant yerləşdirilir və 10 həftə sonra daimi bərpa hazırlanır. Ümumi müalicə müddəti — təxminən 6 ay.
2. Ani implant: diş çəkilir və implant həmin gün yerləşdirilir, 3 ay sonra daimi bərpa hazırlanır. Ümumi müalicə müddəti — təxminən 3 ay.

Ani yanaşma müalicə müddətini təxminən üç ay qısaldır. Bəs o, mərhələli yanaşma qədər etibarlıdırmı? Elmi ədəbiyyata əsasən — bəli, düzgün seçilmiş hallarda (W. Becker və B. E. Becker 1995; Schwartz-Arad və həmk. 2000; Fugazzotto 2008; Cafiero və həmk. 2008). Bütün məsələ «düzgün seçilmiş hallarda» ifadəsindədir. Aşağıda uğurlu nəticə üçün nəzarətdə saxlanmalı 5 konsepsiya təqdim olunur.

#1 Sahənin təsnifatı

İmplantın yerləşdirilib-yerləşdirilməyəcəyi barədə qərar verməyə kömək edən üç tip alveol yatağı var (Smith və Tarnow 2013).

• Tip A alveol: köklərarası arakəsmədə (septumda) implantı tam əhatə edəcək qədər sümük var və ilkin stabillik tamamilə septum hesabına təmin olunur.
• Tip B alveol: septum implantı yalnız qismən əhatə edir — minimal tork dəyərinə çatmaq üçün kifayət edir, lakin bəzən ilkin stabilliyi əldə etmək üçün implantı bir qədər apikal istiqamətdə (3–5 mm) yerləşdirmək lazım gəlir (Schwartz-Arad və Chaushu 1997a).
• Tip C alveol: sahənin forması qum saatını xatırladır və daralmış hissə furkasiyaya uyğun gəlir. Belə sahələrdə ani implant qoymaq üçün geniş diametrli (7–9 mm) implantı vestibulyar və lingval divarlara «ilişdirmək» lazımdır; bu düzgün icra olunmazsa, sümük rezorbsiyası ehtimalı çox yüksəkdir. Təcrübədə bu tip alveollar ani implant üçün ən riskli qrupdur və yalnız alveoldan apikal istiqamətdə ilkin stabillik əldə etmək mümkün olduqda nəzərdən keçirilir.

#2 İlkin stabillik

Bu, həm maraqlı, həm də mübahisəli mövzudur. Bəzi müəlliflər minimal implant tork dəyərinin (ITV) 15 N·sm olmalı olduğunu və bu tork ilə gözlənilən sağqalma göstəricisinin təxminən 86% olacağını bildirir; tork 30 N·sm-dən yuxarı olduqda isə bu göstərici 90%-ə qalxır (Walker və həmk. 2011).

Lakin tork həmişə tam mənzərəni göstərmir. Buna görə də implantın yerləşdirildiyi anda sümüyün içində nə baş verdiyi barədə əlavə məlumat almaq üçün rezonans tezlik analizi (Osstell, ISQ) kimi üsullardan istifadə olunur. İmplantın sağalma dövründə ISQ dəyərinin dinamikasını ölçmək stabilliyin necə dəyişdiyini obyektiv izləməyə imkan verir.

Yaxşı tork dəyəri ilə məqbul ISQ dəyərini birləşdirdikdə — yəni tork 30 N·sm-dən yuxarı, ISQ isə 60-dan yüksək olduqda — implantın uğurlu olma ehtimalı çox yüksəkdir (Block 2011).

#3 Anatomik məhdudiyyətlər

Yuxarı çənədə əsas məhdudiyyət haymor sinusudur, alt çənədə isə alt alveolar sinir sadəcə məhdudiyyət deyil, toxunulmaz strukturdur.

Bu o deməkdirmi ki, azı dişi çəkildikdən sonra sinus qalan sahəyə yaxındırsa, yuxarı çənədə ani implant mümkün deyil? Xeyr. Ədəbiyyatda azı dişi sahəsində ani implantın osteotomlar vasitəsilə sinusun dibinin qaldırılması ilə eyni vaxtda icra olunması təsvir edilmişdir (Artzi və həmk. 2003).

Alt çənədə isə bu variant mümkün deyil: ani implant yerləşdirmək naminə alt alveolar sinirin lateralizasiyası əsaslandırıla bilməz.

#4 Qalan boşluqla nə etməli?

İmplantla alveol divarları arasında qalan boşluq (jumping gap) mövzusu ən çox mübahisə doğuran məsələlərdəndir. Bəzi müəlliflər boşluğun yalnız qan laxtası ilə dolmasının kifayət etdiyini müdafiə edir (Schwartz-Arad və Chaushu 1997b; Wöhrle 1998; Tarnow və Chu 2011), digərləri isə boşluq 2 mm-dən böyük olduqda sümük əvəzedicisi ilə doldurulmasını tövsiyə edir (Akimoto və həmk. 1999; Wilson və həmk. 1998).

Flepsiz (flapless) yanaşma tətbiq olunduğu üçün vestibulyar boşluğun doldurulması hər zaman nəzərdən keçirilməlidir — bu, alveol yatağının ölçülərinin qorunmasına kömək edir (Araújo və həmk. 2011).

#5 Ani implantı nə vaxt etməmək lazımdır

«Ediləcək işlər» siyahısından bəzən daha vacib olan «edilməyəcək işlər» siyahısıdır — çünki o, ciddi problemlərin qarşısını alır.

Qayda sadədir: vestibulyar divarın bir hissəsi və ya hamısı yoxdursa, ani implantdan imtina edin. Belə hallarda mərhələli yanaşma seçilməlidir — əvvəlcə regenerasiya, sonra gecikdirilmiş implantasiya.

Bir nüans da var: sağalma dövründə ciddi sümük remodelasiyası baş verərsə, sonradan yönləndirilmiş sümük regenerasiyası (GBR) tələb oluna bilər. Bu ehtimal əvvəlcədən pasiyentlə müzakirə olunmalıdır.

Nəticə

Azı dişinin çəkildiyi sahədə ani implant mövzusunu dəstəkləyən işlər arasında Fugazzotto-nun tədqiqatı xüsusilə diqqətəlayiqdir: uzun müşahidə müddəti və kifayət qədər böyük pasiyent qrupu (386 pasiyent) onu güclü sübut mənbəyi edir.

Ədəbiyyatdakı nəticələrə əsaslanaraq demək olar ki, təzə çəkilmiş azı dişi sahəsində ani implant — yuxarıda izah olunan sadə qaydalara riayət edildikdə etibarlı və proqnozlaşdırıla bilən müalicədir. Uğurun açarı texnika deyil, düzgün halın seçilməsidir.

Sizin halınızda ani implantın mümkün olub-olmadığını yalnız 3D tomoqrafiya və klinik müayinədən sonra demək olar. Müayinə və qəbul üçün bizimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.

Mənbə: Francisco Teixeira Barbosa, «5 Concepts to Achieve a Successful Immediate Implant Placement Into a Fresh Molar» — Periospot. Məqalə azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılmış tərcümədir.